سیاه یا سفید؟ رنگی!

وقتی حسش میکنی یعنی هست. وقتی داری رانندگی میکنی تو فکرته میفهمی برات مهمه.  وقتی در حین کارت نیم ساعت به یک جا خیره میشی و با یادش دلت پر میشه از یک حس شکننده وقتی اسمش رو نمیتونی به راحتی به زبون بیاری بدون اینکه غرق عرق بشی وقتی حتی بی ربط ترین مسائل تورو یادش میاندازه میفهی که… ای داد بیداد! دچار شدی.

من خیلی به ندرت دچار همچین احساساتی میشم اما همان تعداد معدودی که دچارم میکنه, دچارم میکنه. امشب هم از همان شبهای پر از التهابه. شبهایی که خواب به چشمام نمیاد. غرق خستگی روز، غوطه ور در حس ترش و شیرین تنهایی, میخواهم گرد چندین ماهه را از این صفحه ها بتکانم.

20 سالم بود که با سری پر از “چرا” از ایران رفتم. اوایل تنهایی و غربت اذیتم میکرد. نه دوستی نه آشنایی. به تنهایی عادت نداشتم. زیادی تنها بودم با چراهایی پر از نیاز. زمان به دنبالم …. در پی رفع نیاز …. به تدریج عوض شدم. نمیدانم این عوض شدن خوب بود یا بد. هر چه بود همراه بود با اشکهایی که از عمق قلبی پاره پاره در می آمد. هر قطره اشک که از گونه هایم میچکید برام  پیامی از تغییر می آورد. چرا های کمرنگم گم شدند و من هر لحظه به خو گرفتن عادت میکردم و یاد میگرفتم: حرف زدن، نوشتن، فکر کردن، دیدن، نفس کشیدن…. رفتار کردن، زندگی کردن. عادتهای نازک ایرانیم دانه دانه فرو ریختند. متفاوت تر از همیشه به دنبال واژه ای برای “خود” بزرگ شدم. شدم 28 ساله.

خیلی ها اسمش را میگذارند غرب زدگی. خود من تا 10 سال پیش همین کار را میکردم. اما الان فکر میکنم اینگونه تغییرات هیچ “زدگی” توش نداره. تغییر مختصات نداره. نه شرقیه نه غربی. هر کس هر جای دنیا باشه و به جای دیگه ای از دنیا کوچ کنه با خلق و خو و رسم و رسومات اون مکان خو میگیره و خودشو تطبیق میده. این یعنی میزان زیادی از فرهنگ اون منطقه رو قبول میکنه و بکار میبره. این همونیه که ما بهش میگیم خود باختگی. من با واژه “خودباختگی” مشکل دارم. به نظر من هیچ کس نمیتونه خودشو ببازه که “خود” همونیه که باهاش زندگی میکنی و اگر باختیش زندگیتو باختی.

اسمش را نگذاریم غرب زدگی، بگذاریم جنگ بین بودن و بودن، یک تجربه.

بگذارید تجربه را حاصل عشق بازی “اختیار” و “زمان” در یک “مکان” تعریف کنم. کمبود یا نبود هرکدام منجر میشه به یک تجربه منگل که از توش هیچ چیز مفیدی در نمیاد. اگر اختیار یا قدرت تصمیم گیری نداشته باشی هر جا که باشی و هر چقدر هم زمان داشته باشی مهم نیست. اگر همه چیز داشته باشی و زمان نداشته باشی هم همینطور. تو تجربه “بودن” نکردی. در این دنیا یا باید باشی یا اصلا نباشی.

تجربه زندگی خارج از ایران برای من درک خیلی مفاهیم رو آسان کرد. مفاهیمی مثل تفاوت، احترام، انگیزه، تصمیم، زمان، خود… حتی خدا. اهمیت درک این مفاهیم موقعی خودش رو نشون میده که در جامعه ای با ارزشهایی متفاوت از آنچه در آن بزرگ شدی دست و پنجه نرم کنی. مسلما من هر کار کنم آمریکایی نمیشم. پس برای اینکه ایرانی بمانم ولی بتوانم با مردم اینجا بصورت مسالمت آمیز زندگی کنم مجبور شدم این مفاهیم رو درک کنم و بکار ببندم. نمیدانم کتاب “جامعه شناسی خودمانی” را خوانده اید یا نه. من در حالی این کتاب را که دختر خاله ام برایم کادو خریده بود خواندم که در حال نوشیدن یک فنجان قهوه عربی بی شکر بودم. نمیدانم تلخی کدام بیشتر اذیتم میکرد… در یک جلسه ای که با سروش داشتیم حرف جالبی زد. به نظر سروش موقعیت زمانی و مکانی مارا انسانهایی کج و کوله بار آورد… یعنی همان تجربه منگلی که گفتم. هیچ جای دنیا را پیدا نمیکنی که دو رویی رو آنقدر که تو ایران رواج داره ببینی. ما یاد گرفتیم تفاوت قائل بشیم برای شخصیت بیرونی و درونی مان. ما یاد گرفتیم دروغ خوب است اگر مصلحت آمیز باشد. ممکنه بگید این چیزها همه جا هست و من هم این مساله رو کتمان نمیکنم. تاکید من رو رواج این مسائله است. ما این خصوصیت ها را غیر مستقیم یا مستقیم بین خودمان رواج داده ایم. سرتان را درد نیاورم. اینها همه برای شما ممکن است جملاتی تکراری باشند اما برای من دغدغه اند. اینها برای من پیچیدگی هایی اضافی هستند. وقتی حس میکنم این زمانی را که من برای بوجود آوردن این پیچیدگی ها هدر دادم میتوانستم صرف بوجود آوردن پیچیدگیهایی بهتر کنم، پیچیدگیهایی که به دردم بخورند، سرم گیج میره.

زندگی کنونی ام شاید مرا با مفاهیم بالا آشنا کرد اما به بهای از دست دادن تجربه “بودن” در ایران. برای من مفاهیم عمیق تری همچون عشق، دل، دوستی، محبت، نگاه، لمس … نا پخته ماندند. مفاهیمی که هیچ جا جز جایی که بهش تعلق داری یادت نمیده. دلت رو نمیلرزونه. خون رو به رگهات جاری نمیکنه.

گله نمیخوام بکنم. از گله های تکراری خسته شده ام. نه آه میکشم نه ناله میکنم. با تمام مشکلاتش من به ایرانی بودنم افتخار میکنم.  خیلی ساده و بی آرایش روبروی آیینه می ایستم و میگم…. از ماست که بر ماست. آستین بالا بزن, قلم بردار و یک طرح بکش، برای زندگیت. نشستن و انتظار هیچ چیز را حل نمی کنه. قلم به رنگی بکش و نقشی بزن. نقشی بزن. نقشی بزن.